Eachdraidh-beatha                           

Brd agus Sgrobhadair

Rugadh mi san Eilean Sgitheanach, eilean air costa an iar na h-Alba , pirt de Innse Gall, na h-Eileanan  a-Staigh. S ann an sin bu mhotha chaidh mo thogail, an sin agus an Eilean Ledhais sna h-Eileanan a-muigh agus cuideachd ann an  Gleann Eilg air tr-mr airson bliadhna no dh. (Bha an gluasad seo air sgth na h-obrach aig m athair.) s didh an sgoil fhgail aois 16 chaidh mi dhan Chabhlach Mharsantach, mar bu dual do iomadh ganach s na h-eileanan aig an m sin, agus shiubhail mi an cuan airson grunn bhliadhnaichean.

Aig an m sin cha b urrainn dhomh Gidhlig a sgrobhadh, an cnan a bha air a labhairt san dachaigh agus sa choimhearsnachd, ged a bha comas leughaidh agam taing do adhradh teaghlaich. Anns na seachd sgoiltean a fhritheil mi b i a Bheurla am meadhan teagaisg agus sin air sillibh Achd an Fhoghlaim 1872 a rinn cinnteach gum b i a Bheurla cainnt oifigeil an fhoghlaim eadhon ann an sgrean far an robh a Ghdhlig aig an t-sluagh mar chainnt litheil. S ann  dreach bho mu 1985 a bha e comasach do phrantan foghlam tro mheadhan na Gidhlig fhaighinn dhan chloinn, ma bha ireamh gu ler ann an ite ga iarraidh.

Bhithinn a sgrobhadh rannan o bha mi 12 bliadhna a dhaois agus, mar a bhiodh dil, ann am Beurla, cnan na sgoile agus an sgrobhaidh. Coltach ri gu ler eile, b ann s didh an dachaigh fhgail a dhridh e orm cho luachmhor s a bha na dhfhg mi air mo chlaibh. s didh dhomh a mhuir fhgail bha mi ann an diofar obraichean le ghdarrasan  ionadail ann an Inbhir Nis agus Dn ideann agus greis nam oifigear prosain, mus do fhritheil mi Oilthigh Dhn ideann mar inbheach mus deach mi steach airson a bhith nam neach-teagaisg na Gidhlig sna h-rd-sgoiltean. Bha mi eadar 20 agus 30 nuair a thisich mi a sgrobhadh brdachd ann an Gidhlig.

Bha mi elach air brdachd Bheurla nuair a bha mi nam dheugaire, stuth traidiseanta agus brdachd an latha an-diugh, agus bha buaidh aig a bhrdachd ir sin air mo chuid bhrdachd fada mus do leugh mi brdachd Ghidhlig na 20mh linn le bird mar Ruaraidh MacThmais agus Iain Mac a Ghobhainn, dithis a bha a sgrobhadh san ns r. Tha Ruaraidh, tha mi toilichte a rdh, fhathast a sgrobhadh agus e crr agus ceithir fichead. Mar neach-deasachaidh air an iris litreachais Gairm airson 50 bliadhna, bha e na neach gl chudromach ann an leasachadh brdachd na 20mh linn. Bha Gairm na rd-rlar do bhrdachd thraidiseanta agus do nuadh-bhrdachd.

Aig toiseach na 21mh linn tha an t-slighe air adhart don Ghidhlig ridh agus corrach. Tha cho luath s a tha nithean a tachairt teicnelas, gluasad sluaigh, nuadh-chonaltradh, cisean eaconamach a ciallachadh gu bheil ireamh an luchd-labhairt a sor dhol sos anns na h-iteachan a bha uair nan cridhe don Ghidhealtachd, agus a tha fhathast, ma dhfhaodte, nan slat-tomhais air d tha e a ciallachadh a bhith Gidhealach. Air an limh eile, air feadh Alba tha foghlan tro mheadhan na Gidhlig a sor leudachadh agus a fs nas fherr, agus sin a cruthachadh ginealach r luchd-labhairt na Gidhlig. Tha na sgoiltean Gidhlig ann an Glaschu agus Inbhir Nis, bhiomaid an dchas, nan comharra air na tha ri thighinn. Tha na Gidheil agus a Ghidhlig cuideachd a gabhail ri teicnelasan ra linn an fhiosrachaidh agus dhfhaodadh gu bheil sin cuideachd na chomharra air an m ri teachd. S e an dbhlan a bhios a leantainn a bhith a cruthachadh dhachaighean agus choimhearsnachdan, anns a bhaile s air an dthaich, far a bheil a Ghidhlig na gnothaich ndarra.

Tha na h-ealain cleasachd, cel agus rain, litreachas agus brdachd fhin nan dualan  cudromach anns na leasachaidhean ra.

Tha mise air a bhith a fuireach ann an Stafainn, san Eilean Sgitheanach, far an do rugadh s a thogadh mi gu re mhr, o 1992. (Ged a bha mi ag obair an Gerrloch airson greis.) Bu toigh leam smaoineachadh gun sgrobhainn brdachd a bhiodh airidh air an ite. Dhmhsa tha gaol do dhite agus freumhachadh ann an ite air leth cudromach ann an saoghal an latha an-diugh, co-dhi a tha an t-ite anns a bhaile no air an dthaich. Tha mi a cur na luachan sin, gaol ite agus coimhearsnachd an ceart-aghaidh luachan calpachais agus na margaidh a tha a faicinn sa h-uile n rudeigin a ghabhas a reic s a cheannach airson prothaid.